Koyun otlatılan bir GES sahasında çobanlar; giriş kapısındaki resimli kurallar panosu, inverter ve trafo çevresindeki "Hayvan sokmayınız" levhaları, panel sıralarının uçlarındaki kablo uyarıları ve kapının kapalı tutulmasını hatırlatan işaretlerle uyarılır. Çoban teknik personel olmadığı için mesajlar kısa, resimli ve davranışa yönelik olmalıdır.
Otlatma yapılan GES'te hangi riskler oluşur?
Panel altında koyun otlatmak ot biçme ihtiyacını azaltır ve yangın yükünü düşürür. Bu uygulama, sahaya elektrik eğitimi almamış bir kişinin düzenli olarak girmesi anlamına da gelir. Riskler hem çoban hem de tesis açısından değerlendirilmelidir:
- Hayvanların sarkık veya yere yakın DC kabloları kemirmesi ya da konektörleri çekmesi.
- Inverter istasyonu ve trafo köşkü çevresine hayvanların girmesi, kapıların sürtünmeyle açılması.
- Çobanın gölge için panel altına veya inverter istasyonunun yanına sığınması.
- Sopa ya da değnekle panel yüzeyine vurulması, panelin cam yüzeyinde çatlak oluşması.
- Saha kapısının açık bırakılması ve sahaya yetkisiz kişilerin girmesi.
- Arıza durumunda çobanın kime haber vereceğini bilmemesi.
Çobanlara yönelik uyarılar nasıl yazılmalı?
Bu levhalarda teknik terimler yerine davranış tarif edilir. "DC gerilim" ifadesi çoban için bir şey anlatmayabilir; "Kablolara dokunmayın, hayvanları uzak tutun" ifadesi anlaşılır. Her uyarının yanında büyük bir piktogram bulunmalı, yazı birkaç kelimeyle sınırlanmalıdır.
| Yer | Mesaj örneği | Levha türü |
|---|---|---|
| Giriş kapısı | "Kapıyı kapalı tutun" ve otlatma kuralları | Resimli bilgi panosu |
| İnverter ve trafo çevresi | "Elektrik tehlikesi – Hayvan sokmayın" | Sarı üçgen ikazlı alüminyum levha |
| Panel sırası uçları | "Kablolara dokunmayın" | Küçük boy, konstrüksiyona kelepçeli levha |
| Pano ve kutular | "Açmayın – Ölüm tehlikesi" | Kapak üstüne yapışkanlı etiket |
| Su ve gölge noktası | "Hayvan dinlenme alanı" | Yeşil zeminli yönlendirme levhası |
Levhalar nereye ve hangi yüksekliğe yerleştirilmeli?
Otlatma yapılan sahada levha yüksekliği iki açıdan önemlidir. Çok alçak levhalar hayvanların sürtünmesiyle eğilir, kirlenir veya sökülür. Çok yüksek levhalar ise yürüyen bir kişinin göz hizasının dışında kalır.
- Kapı ve inverter istasyonu levhalarını yerden yaklaşık 1,2-1,6 metre yüksekliğe yerleştirin.
- Panel sırası uçlarındaki levhaları konstrüksiyon direğine, hayvanın ulaşamayacağı ama yürüyüş yolundan görülebilecek yüksekliğe bağlayın.
- Kablo uyarılarını yere yakın değil, kablonun konstrüksiyondan indiği noktanın üstüne koyun.
- Hayvanların toplandığı su ve gölge noktasını inverter istasyonundan uzakta belirleyip yeşil levhayla gösterin; böylece sürü riskli bölgeden uzaklaştırılır.
Otlatma alanı bölgelere nasıl ayrılır?
Büyük sahalarda otlatmanın sahanın tamamında aynı anda yapılması gerekmez. Saha işletmecisi ile çoban arasında yapılan düzenlemede bölgeler belirlenebilir: otlatmaya açık panel blokları, geçici olarak kapalı bloklar ve hiçbir zaman girilmeyecek bölgeler. Bu ayrım levhalarla görünür kılınır. Panel bloklarının girişlerine numara levhası (ör. B3 Blok) konur; kapalı bloklar için sökülüp takılabilen "Bu hafta otlatma yapılmaz" levhası kullanılır. Böylece bakım ya da kablo onarımı yapılan blokta sürü bulunmaz. Kalıcı yasak bölgeler ise trafo köşkü, inverter istasyonu, batarya konteyneri ve kablo kanalı açık bırakılmış alanlardır; bunların çevresinde geçici çit ile birlikte kırmızı yasak levhası kullanılmalıdır.
Çobana sözlü bilgilendirme yeterli değil mi?
İlk gün yapılan sözlü bilgilendirme gereklidir, ancak çoban değiştiğinde, yardımcı çoban geldiğinde ya da aylar geçtiğinde bilgi unutulur. Sahadaki levhalar, sözlü anlatımın kalıcı hatırlatıcısı olarak işlev görür.
Malzeme ve dayanım açısından nelere dikkat edilmeli?
Hayvanlı sahada levhalar sürtünme, idrar ve gübre buharı, toz ve sık yıkama gibi ek etkilere maruz kalır. Alüminyum gövde, köşeleri yuvarlatılmış kesim ve UV dayanımlı laminasyonlu baskı bu koşullara uygundur. Keskin köşeler hem hayvan hem çoban için yaralanma riski taşıdığından köşe yuvarlatma ihmal edilmemelidir. Yapışkanlı etiketlerde dış mekân sınıfı, sıcaklık değişimine dayanıklı yapıştırıcı tercih edilir.
Otlatma anlaşması yapılan sahanız için resimli çoban panosu ve bölge levhası setini planlamak isterseniz GES Levhaları ile görüşebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Çoban panosuna arıza bildirimi eklenmeli mi?
Evet. Kopuk kablo, kırık panel veya açık kapı gördüğünde arayacağı numara panoda büyük puntoyla yazılmalıdır.
Her sahada aynı çoban levhaları kullanılabilir mi?
Temel mesajlar aynı kalabilir, ancak inverter istasyonu konumu, kapı sayısı ve dinlenme alanı her sahada farklı olduğundan yerleşim planı sahaya göre hazırlanır.
Çoban köpekleri için ayrı bir uyarı gerekir mi?
Köpekler kabloları kemirebilir ve çit altından geçebilir. Kurallar panosuna "Köpekleri inverter ve trafo bölgesinden uzak tutun" maddesini eklemek yeterlidir.