Dolu yağışı GES levhalarına zarar verebilir; hasarın türü levhanın malzemesine, kalınlığına ve konumuna bağlıdır. İnce alüminyum ve kompozit levhada ezik, PVC köpük ve akrilikte çatlak ya da delik, folyoda ise ezik bölgesinde yırtık görülür. Dikey monte edilmiş, 1,5 mm ve üzeri alüminyum levhalar doluyu genellikle okunurluğunu kaybetmeden atlatır.
Dolu levhaya nasıl çarpar?
Dolu taneleri rüzgârsız havada yukarıdan, fırtınada ise eğik bir açıyla düşer. Bu fark levha için belirleyicidir. Çite veya direğe dikey olarak monte edilen levha, sakin havada dolu tanesini yalnızca sıyırarak alır; yatay ya da yukarı bakan yüzeyler ise tam darbeye maruz kalır. Rüzgârlı doluda ise rüzgâra bakan yüzde darbe yoğunlaşır ve levhanın bir yüzü hasar görürken diğer yüzü sağlam kalabilir.
Darbe enerjisi tane boyutuyla hızla artar. Bezelye büyüklüğündeki dolu çoğu levhada iz bırakmaz; ceviz büyüklüğüne yaklaşan iri dolu ise ince malzemelerde kalıcı hasar oluşturabilir.
Levhanın bulunduğu yer de darbeyi değiştirir. Pano veya inverter istasyonu saçağının altında kalan levhalar doludan büyük ölçüde korunur. Açık sahadaki çit levhaları ve saha giriş levhaları ise hem doğrudan dolu alır hem de rüzgâr nedeniyle titreşir. Panel sıralarının arasında, alçak direklere takılmış bölge levhaları ise yere çarpıp seken dolu tanelerinden de etkilenebilir. Bu yüzden aynı santralde, aynı fırtınadan sonra bir levha hasarsız çıkarken birkaç yüz metre ötedeki levha kullanılamaz hâle gelebilir.
Hangi levha malzemesi doluya daha dayanıklıdır?
Malzemeler doluya farklı tepki verir. Bazıları esneyip geri döner, bazıları kalıcı biçim değiştirir, bazıları ise kırılır:
| Malzeme | Tipik hasar | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Alüminyum 0,5-1 mm | Belirgin ezik | Okunur kalır, görünüm bozulur |
| Alüminyum 1,5-2 mm | Hafif ya da hiç ezik | Açık sahada uygun seçim |
| Alüminyum kompozit | Kalıcı ezik, yüzeyde çukur | Düzeltilemez |
| PVC köpük (dekota) | Delik, kenar kırığı | Açık sahada önerilmez |
| Akrilik (pleksi) | Çatlak, parça kopması | Korumalı alanlara uygun |
| Polikarbonat | Genellikle hasarsız | Darbe dayanımı yüksek |
Kalınlığın yanında levhanın arkasının boş olup olmadığı da önemlidir. Arkası çit teline yaslanan levha esneyebilir ve darbeyi sönümler; düz bir duvara tam oturan levha ise aynı darbede daha az esner ama ezik bırakmaz.
Folyo ve baskı dolu darbesinden nasıl etkilenir?
Levhanın taşıyıcısı sağlam kalsa bile ezik bölgesindeki folyo gerilir. Bu gerilim gözle görülmeyen mikro çatlaklar oluşturur. Sonraki aylarda çatlaklardan nem girer, laminat beyazlaşır ve folyo ezik çevresinden kalkmaya başlar. Retroreflektif folyolarda ezik bölge ışığı farklı açıyla yansıttığı için gece levhada karanlık lekeler görülür. Bu nedenle dolu sonrası yalnızca kırık levhaları değil, ezik levhaları da takip etmek gerekir.
Laminatın türü bu noktada fark yaratır. Esnek, yumuşak bir koruyucu film darbe sırasında folyoyla birlikte uzar ve yırtılmadan geri döner. Sert ve kalın vernik katmanı ise darbeyi karşılayamaz, örümcek ağı biçiminde çatlar. Dolunun sık görüldüğü bölgelerde esnek laminatlı folyo tercih etmek, ezik oluşsa bile baskının bütünlüğünü korur.
Dolu sonrası kontrol listesi nasıl olmalı?
Dolu fırtınasından sonraki ilk saha turunda panellerle birlikte levhalar da kontrol edilmelidir:
- Kırık, delinmiş veya parçası kopmuş levhalar tespit edilir; bunlar kısa sürede değiştirilmelidir.
- Ezik levhalarda folyonun yırtılıp yırtılmadığına bakılır; yırtık varsa nem girişi başlamıştır.
- Vida ve kelepçe bağlantıları kontrol edilir; darbe gevşeme yapmış olabilir.
- Kritik uyarılar (ölüm tehlikesi, DC gerilim, giriş yasağı) öncelikli olarak gözden geçirilir.
- Hasarlı levhalar fotoğraflanır ve sigorta bildirimi gerekiyorsa tarihle kayıt altına alınır.
Ezik ama okunur durumdaki levhalar hemen değiştirilmese bile kayda geçirilmeli ve birkaç ay sonra yeniden incelenmelidir. Dolunun sık görüldüğü bölgelerde yeni levha siparişi verilirken bu bilgiyi belirtmek malzeme seçimini kolaylaştırır. Sahanızın konumunu ve mevcut levha tipini iletişim sayfamızdan paylaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ezik alüminyum levha düzeltilebilir mi?
Taşıyıcı kısmen düzeltilebilir, ancak üzerindeki folyo gerildiği için zamanla kalkar; kritik uyarılarda yenilemek daha güvenlidir.
Levhanın önüne koruma teli takmak işe yarar mı?
İri dolunun yoğun olduğu yerlerde ince tel örgü darbeyi azaltır, ancak okunurluğu düşürmeyecek gözenek açıklığında seçilmelidir.
Polikarbonat neden her yerde kullanılmıyor?
Darbeye dayanıklı olsa da UV koruması olmayan polikarbonat zamanla sararır; bu yüzden UV korumalı tipi seçilmelidir.